Πίκμανση: Μια πρόταση για την ετυμολογία της λέξης

Το άρθρο αυτό βασίζεται σε μια πρόταση ετυμολόγησης που έκανα κατά τη διάρκεια συζήτησςη  στο φόρουμ Λεξιλογία σχετικά με την ετυμολογία της λέξης πίκμανση. Ευχαριστώ τους συναδέλφους για τη συνεισφορά τους στη σχετική συζήτηση.

Πίκμανση (η λέξη παρουσιάζεται  και σε άλλες μορφές: πίκμαση, πύκμαση, πύκμανση) είναι όρος από την τεχνολογία των γραφικών τεχνών και σημαίνει το χάραγμα χαρτιών και χαρτονιών στα σημεία όπου πρέπει να τσακίζουν. Η πρότασή μου βασίζεται στην ετυμολόγηση από το γερμανικό Biegemaschine, όρος που σήμερα χρησιμοποιείται για μηχανές επεξεργασίας (κάμψης) μετάλλου, ξύλου, πλαστικών.

Όμως…

Στο γερμανικό εγκυκλοπαιδικό λεξικό Meyers Großes Konversations-Lexikon του 1905, στο λήμμα Kartonnagen εξηγεί πώς κατασκευάζονται κουτιά από σκληρό χαρτόνι (τα πρώτα κουτιά ήταν, βέβαια, ξύλινα ή μεταλλικά).

Η βασική τεχνική ήταν να κόβονται οι πλευρές των κουτιών (εικ. 2 στο λήμμα) και να συνδέονται στις γωνίες τους με συνδετήρες (εικ. 4).

Όπως διαβάζουμε εκεί:

[…] baut die Sächsische Kartonnagenmaschinenfabrik in Dresden jetzt Biegemaschinen, die umgekehrt an den Biegestellen die Pappe stauchen oder wulsten und dadurch widerstandsfähiger machen.

δηλαδή:

[…]τα «Εργοστάσια Μηχανών «Χαρτονοσυσκευασίας» (δηλ. Κυτιοποιίας)» στη Δρέσδη κατασκευάζουν τώρα (θυμηθείτε, είναι αρχές του 20ου αιώνα) Biegemaschinen που, αντίθετα, (ενν. αντί να κόβουν) συμπιέζουν ή εξογκώνουν στα σημεία κάμψης το χαρτόνι και το κάνουν πιο ανθεκτικό.

Στο λήμμα απεικονίζεται φυσικά και αυτή η συγκεκριμένη Biegemaschine:

Επομένως, άσχετο πώς ονομάζονται σήμερα στα γερμανικά αυτές οι, εξειδικευμένες πια, μηχανές, η πρώτη μηχανή που έκανε αυτή τη δουλειά ονομαζόταν όπως και οι μεγαλύτερες αδελφές της, από τις οποίες καταγόταν.

Αλλά και στο Lueger: Lexikon der gesamten Technik (Λεξικό όλης της τεχνολογίας) του 1904, στο λήμμα Kartonnagen, περιγράφει –αλλά για την προετοιμασία κοπής των χαρτονιών:

[…] Hierauf versieht man sie auf der Biegemaschine mit zwei parallelen Längsbiegungen[…] δηλαδή:
[…] Για τον σκοπό αυτό εφαρμόζονται στην Biegemaschine δύο παράλληλες διαμήκεις καμπυλώσεις…

Αν συνυπολογίσουμε τώρα ότι:

α) Η Σαξονία ήταν παραδοσιακά χώρος δράσης της ελληνικής τυπογραφίας (Λειψία) και του ελληνικού εμπορίου (Δρέσδη)
β) Ότι τα γερμανικά b και g ακούγονται σε πολλές διαλέκτους ως p και k
γ) Ότι πολλά τυπογραφικά μηχανήματα στην Ελλάδα ερχόντουσαν από τη Γερμανία (π.χ. Χαϊδελβέργη)
δ) Ότι η ένταξη στην «επίσημη» ορολογία και η εμφάνιση παραγώγων (πικμαντικό μηχάνημα) και υπερδιορθώσεων (πίκμαση, πίκμανση, πύκμανση) απαιτούν κάποιο εύλογο χρονικό διάστημα, άρα είναι λογικό να αναζητήσουμε πώς λεγόντουσαν παλιά αυτά τα μηχανήματα και όχι σήμερα

νομίζω ότι είναι εύλογη η υπόθεση ότι η λέξη πίκμαση προήλθε από τις πρώτες Biegemaschinen που ήρθαν στην Ελλάδα:

–Φέραμε στο εργοστάσιο τα καινούργια μηχανήματα για χαρτονένια κουτιά…
–Ναι; Και πώς δουλεύουν;
–Κόβουμε το χαρτόνι και μετά το πηγαίνουμε σε αυτή την καινούργια, την Biegemaschine που τα λυγίζει.
….
–Μάστορα, και μην ξεχάσεις να βάλεις τα χαρτόνια στην πίκμασιν…

Στη συνέχεια, (όπως υπέδειξε το μέλος Zazula)  η ανάπτυξη του /n/ είναι εύκολο να εξηγηθεί και με αναλογία προς άλλες διεργασίες σε –μανσησήμανσηκύμανσηθέρμανση κλπ.

Advertisements
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: